Usability reguły

By GD

Istnieją różne narzędzia pozwalające na przetestowanie użyteczności strony internetowej, ale nic nie zastąpi doświadczenia zdobytego w czasie prób nad tworzeniem strony. Audyt strony przeprowadzony pomocą narzędzi może wykazać istotne problemy. Pisząc o narzędziach mam na myśli reguły, które wymyślił prekursor ich stosowania, Jakob Nielsen. Proponuje on następujące reguły, które stosuje w odniesieniu do stron WWW:

– Przekazuj status systemu
– Zachowaj zgodność między systemem a rzeczywistością
– Daj użytkownikowi kontrolę
– Trzymaj się standardów i zachowaj spójność
– Zapobiegaj błędom
– Pozwalaj wybierać zamiast zmuszać do zapamiętania
– Zapewnij elastyczność i efektywność
– Dbaj o estetykę i umiar
– Zapewnij skuteczną obsługę błędów
– Zadbaj o pomoc i dokumentację
Oczywiście nie te reguły odgrywają istotną rolę przy testach użyteczności serwisów. Istnieją inne, mniej znane i mniej popularne reguły stosowane przez Marka Pearrow`a i opublikowane w książce “Funkcjonalność stron internetowych”. Właśnie z stamtąd zostały zaczerpnięte poniższe reguły, zastosowane w odniesieniu do stron internetowych:
– Dzielenie
– Unikaj niepotrzebnego używania opcji
– Umieszczanie ważnych informacji w górnej części ekranu
– Pisz w stylu odwróconej piramidy
– Spraw, by twoje strony dawały się skanować

1. Przekazuj status systemu

Każdy dobry i wiarygodny system powinien informować swoich użytkowników o swoim aktualnym stanie. Daje nam to wgląd do wszelkich opcji, elementów, jak i funkcji znajdujących się na stronie internetowej. Dobra strona powinna informować każdego użytkownika, w którym miejscu aktualnie przebywa i gdzie się właśnie znajduje. Służą do tego odpowiednio dobrane ścieżki nawigacyjne, czyli okruszki, które pokazują zastosowaną na stronie hierarchię. Dzięki takiemu właśnie rozwiązaniu, możemy śledzić na bieżąco informacje o aktualnym statusie witryny. To samo dotyczy się menu. Aktualna pozycja użytkownika powinna być czytelnie pokazana, i dodatkowo wyróżniona, tak żeby wiedział gdzie się aktualnie znajduje.
Reguła ta znajduje zastosowanie przykładowo w sklepie internetowym, gdzie potencjalny klient podczas składania zamówienia, wykonuje różne czynności i kroki, o których powinien być dokładnie, szczegółowo i co bardzo ważne, na bieżąco informowany, co ma zrobić. Idealnie byłoby, żeby taki sklep krok po kroku przeprowadzał klienta, przez mniej lub bardziej skomplikowane etapu procesu zamawiania towaru.

2. Zachowaj zgodność między systemem a rzeczywistością

O co chodzi w zachowaniu zgodności pomiędzy systemem a rzeczywistością? Idealnym przykładem będzie np. język, który powinien być zrozumiały dla wszystkich użytkowników odwiedzonego serwisu. Należy więc trzymać się popularnego i znanego z innych witryn języka, który będzie również zrozumiały dla użytkowników odwiedzających naszą stronę. Warto zastosować słowa, które pojawiają się na innych stronach, a które stały się niejako uniwersalnymi i rozpoznawalnymi hasłami. I tak np. “koszyk” w sklepie internetowym, czy “dodaj do koszyka” będą zrozumiałymi znakami dla kupujących. Nie warto na siłę tworzyć nic nie znaczących własnych znaczeń i wyrazów, ponieważ wprowadza to do portalu niepotrzebne zamieszanie i chaos, który nie prowadzi do niczego dobrego.
Warto trzymać się znanych schematów i niepotrzebnie nie umieszczać zbędnych informacji, oraz opisywać technicznych elementów. Dla niewtajemniczonego użytkownika są to bezwartościowe informacje, które nic nie wnoszą.
A jak się ma sprawa grafik do tych zasad? Dokładnie tak samo. “Strzałka w lewo” powinna być graficznym znakiem strzałki w lewo, a “domek” zawsze powinien być symbolem graficznym kierującym do strony głównej. Takie symbole są dobrze znane i tego warto się trzymać.
Jeśli testujemy lub zamierzamy wprowadzić kolejną funkcjonalność, musimy zadać sobie pytanie, czy sposób funkcjonowania nowego elementu będzie zrozumiały dla użytkownika. Jeśli to utrudni korzystanie ze strony to lepiej zaniechać takich eksperymentów.

3. Daj użytkownikowi pełną kontrolę

Pewnie tutaj kilka osób zrobi oczy widząc coś takiego jak “pełna kontrola dla użytkownika”, ale oczywiście nie chodzi tutaj o to aby użytkownik miał pełną swobodę nad kontrolą dostępnych elementów naszego serwisu. Chodzi o to, żeby użytkownik miał pełną kontrolę tylko nad tymi operacjami, które wykonuje. Idealnym przykładem jest sklep internetowy, gdzie Kupujący z łatwością doda produkty do swojego koszyka, najlepiej za pomocą jednego kliknięcia, ale i będzie mógł je usunąć równie szybko i bezproblemowo za pomocą przycisku “wstecz”. Podobne przykłady można mnożyć, ale istotne jest, żeby użytkownicy zawsze mieli możliwość cofnięcia się do poprzedniej strony. Jedynym odstępstwem od tej zasady mogą być wyłącznie względy bezpieczeństwa, np. na stronach banków, gdzie użytkownik prowadzi operacje na kontach bankowych. W innych sytuacjach cofanie się do poprzedniej strony powinno odbywać się płynnie i bezproblemowo.
Należy jeszcze unikać takich sytuacji, których skutków nie można cofnąć a utraconych danych przywrócić. Przykładem niech będzie poczta internetowa i konto e-mailowe użytkownika. Usunięta wiadomość z poczty zawsze powinna trafiać do “kosza”, ponieważ taką operacje można cofnąć, a przypadkowo usuniętą wiadomość przywrócić.
Powyższą regułę warto także zastosować do innych elementów portalu, oczywiście o ile jest to możliwe. Warto o tym szczególnie pamiętać jeśli wymagamy od naszych użytkowników wprowadzenia danych do systemu. Jeśli robimy zamówienie w sklepie internetowym i przez przypadek podaliśmy złe dane, powinna być dostępna opcja “powrotu” do poprzedniej strony i możliwość poprawy lub edycji danych. Opcje te powinny być widoczne, a przyciski do tych funkcji dobrze oznaczone i łatwe do znalezienia.

4. Trzymaj się standardów i zachowaj spójność

Co to znaczy internetowe standardy? Wbrew pozorom internetowe standardy są bardzo ważnym elementem i maja bardzo duże znaczenie. Nie chodzi o standardy techniczne, czyli stworzone przez konsorcjum W3C dla języków HTML lub CSS. Chodzi o spójność ze schematami funkcjonowania. Jak to zrozumieć? Warto na chwilę cofnąć się do punktu o “Zachowaniu zgodności między systemem a rzeczywistością”. Chodzi również o coś takiego jak spójność wewnętrzna. Wszystkie strony naszego serwisu muszą wyglądać tak samo i mieć tą samą wspólną i spójną harmonię. Złym pomysłem będzie dezorientowanie użytkowników, dlatego powinniśmy stosować te same oznaczenia nagłówków, formularzy czy innych odnośników. Całość musi być spójna pod każdym względem i niedopuszczalną będzie sytuacja gdzie wszystkie strony w naszym serwisie będą inne i we wszystkim będą się różnić od siebie.

5. Zapobiegaj błędom

Np. cóż… wiem, że popełnianiu rozmaitych błędów podczas tworzenia serwisu nie da się całkowicie zapobiec i wyeliminować, ale warto robić wszystko aby zminimalizować ryzyko ich wystąpienia. Jeśli serwis zaprojektowaliśmy w ten sposób, że użytkownik zbyt często musi korzystać z dużych i rozbudowanych do granic możliwości instrukcji to… popełniliśmy błąd i nasza strona internetowa jest źle skonstruowana. Dobrze zaprojektowana strona powinna być intuicyjna i prosta w obsłudze. Jeśli jest inaczej to żadna, nawet najbardziej doskonała instrukcja tego nie jest w stanie zmienić.
Informacje potrzebne do obsługi portalu powinny być zawsze minimalistyczne, dobrze przedstawione i zawsze pod ręką. Informacje muszą znajdować się w miejscu gdzie są potrzebne, a odsyłanie użytkownika do listy najczęstszych pytań czyli popularnego “FAQ” niedopuszczalne.
Wszelkie zwroty i słowa których nie znamy, powinny być dobrze i rzeczowo przedstawione i wytłumaczone, tak żeby użytkownik nie musiał domyślać się ich znaczenia.

6. Pozwalaj wybierać zamiast zmuszać do zapamiętania

Czy użytkownik musi wszystko wiedzieć i zapamiętywać do czego służy każdy element? Nie, użytkownik musi mieć zawsze dostarczone wszelkie potrzebne informacje, które są mu potrzebne i niezbędne aby spokojnie i swobodnie “serfować” po naszej stronie. Interfejs powinien być tak skonstruowany aby dostarczał jasnych i niezbędnych informacji, gdzie użytkownik będzie dokonywać wyborów spośród jasno opisanych opcji.

7. Zapewnij elastyczność i efektywność

Elastyczność czy efektywność, co jest ważniejsze? Oczywiście, że efektywność strony zawsze jest ważniejsza od jej efektowności. Elastyczny interfejs nie zawsze ukazuje wszystkie elementy, szczególnie jeśli użytkownicy są nowi albo początkujący. Dobrym przykładem niech będzie np. wyszukiwarka w serwisie internetowym, której zaawansowane opcje, przydatne dla bardziej dociekliwych użytkowników, będą widoczne dopiero po kliknięciu w “wyszukiwanie zaawansowane”. Efektywność strony jest ważniejsza od jej
efektowności.

8. Dbaj o estetykę i umiar

Ważną zasadą jest, aby dbać o maksymalną prostotę serwisu internetowego. Jeśli chcemy dodawać nowe funkcje, musimy mieć uzasadnienie i solidne podstawy, żeby to zrobić. Wiele osób myśli, że tzw. “bajery” sprawią, iż witryna stanie się lepsza. Nic bardziej mylnego, często jest wręcz odwrotnie, takie “bajery” utrudniają korzystanie z witryny. Warto zachować umiar, bo prosty i efektywny interfejs może okazać się idealnym rozwiązaniem i przysłowiowym “strzałem w dziesiątkę”. Dobrym przykładem jest Google.

9. Zapewnij skuteczną obsługę błędów

Często się zdarza, że użytkownik nie mogąc wejść na stronę trafia na rozmaite błędy, np. na błąd o numerze 404. Czy go to interesuje, że błąd ma akurat taki numer? Zasypany jest fachowym i technicznym słownictwem, a strona jak się nie otwierała, tak się nie otwiera. Czy taki użytkownik może liczyć na jakakolwiek pomoc?
Formularze są jednymi z tych elementów, które najbardziej są narażone na błędy. Tyczy się to szczególnie bardziej rozbudowanych formularzy. Czy można jakoś skutecznie informować użytkowników o tych błędach?
Jeśli pole formularza wymaga, a nie powinno, specjalnego sposobu wprowadzania danych, użytkownik musi być o tym powiadomiony wcześniej. W przypadku popełnienia błędu, powinien wyświetlić się czytelny komunikat, określający konkretny problem. Opis błędu powinien być dokładny i wyjaśniający przyczynę błędu, np. “Proszę dokładnie wypełnić pole z adresem”. Niedopuszczalne jest lakoniczne stwierdzenie “Błąd!”. Użytkownik musi wiedzieć w czym tkwi przyczyna błędu, i jak ją ewentualnie poprawić czy usunąć. Ważne jest także, żeby problematyczne pole, w które wkradł się nowy błąd, jakoś dodatkowo wyróżnić, najlepiej otoczyć je czerwoną ramką i wyświetlić sensowny komunikat.

10. Zadbaj o pomoc i dokumentację

Zdarza się, że pomimo wszystko coś tam zawiedzie i co wtedy? Wtedy użytkownik powinien mieć do swojej dyspozycji dostęp do działu pomocy, w którym znajdzie odpowiednią i pomocną dokumentację. Dlatego dobrze jest stworzyć dobrą i fachową dokumentację, która sprawdzi się jako rzetelne źródło informacji. Stworzenie dobrej dokumentacji, która sprawdzi się jako źródło informacji pozytywnie wyróżni nasz serwis na tle konkurencji.

11. Poznaj zasady

Teraz jeśli poznałeś już te zasady, dostrzegasz zapewne, jak przy pomocy doświadczenia i użyciu omówionych zasad można profesjonalnie przetestować każdy, nawet najbardziej skomplikowaną stronę oraz zaproponować wprowadzenie niezbędnych poprawek i ulepszeń.

Zapisz

Podziel się:
Share on Google+Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInPin on PinterestShare on Tumblr

Możesz również lubić

Projektowanie i tworzenie stron www – czy sporo kosztuje?
Czytaj więcej

Komentowanie wyłączone